Zonkracht in de bergen: waarom je sneller verbrandt op hoogte

Spread the love
Verbranden op grote hoogte in de bergen gaat makkelijker dan je denkt!
Foto van Sylvain Mauroux via Unsplash

Verbranden in het voorjaar en de zomer: de meeste mensen zijn hier aardig bekend mee. De oorzaak ligt in de sterke zon en een deel van zijn straling: UV-A en UV-B. Deze zijn in het voorjaar en in de zomer in veel grotere mate aanwezig dan in de winter, wanneer ze grotendeels afwezig zijn.

Het is geen verrassing dat de zonkracht in de zomer stukken groter is dan in de winter. De zon staat hoger aan de hemel en schijnt daardoor onder een rechtere hoek de atmosfeer binnen. Er wordt méér energie per vierkante meter afgeleverd, omdat de hoek kleiner is.

In de winter staat de zon dus lager aan de hemel. Hierdoor legt het zonlicht een groter deel van zijn reis af door de atmosfeer, die een groot deel van het UV-licht absorbeert. Het schadelijkste zonlicht, UV-C, wordt zelfs vrijwel volledig geabsorbeerd door de atmosfeer. Maar in de bergen wordt alles anders. Hoe zit dit?

UV-licht in de bergen

In de bergen is het effect van UV-licht niet anders dan op zeeniveau. Maar het effect treedt wel sneller op: er is een kleinere atmosfeer boven je die de straling kan absorberen. Hoewel ozon (in de ozonlaag) een flink deel van het UV-licht absorbeert, spelen ook de andere gassen in onze atmosfeer een rol bij het absorberen van UV-straling.

Met iedere duizend meter die je stijgt, neemt de UV-intensiteit met 10% toe volgens gegevens van de WHO. Dit is een belangrijk gegeven: op 3.000 meter hoogte is de hoeveelheid UV-straling derhalve 30% meer dan bij dezelfde locatie op zeeniveau.

Op grote hoogte speelt echter nog iets mee: reflectie. Naarmate je hoger komt wordt het weliswaar kouder, maar dat komt niet doordat de energie van de zon kleiner is. Het kouder worden heeft alles te maken met het uitzetten van lucht, en niet met de zonintensiteit.
Echter, het kouder worden heeft een andere invloed: er is vaker sprake van een sneeuwdek of gletsjers. Verse sneeuw reflecteert bijna 100% van het licht. Hierdoor krijg je effectief bijna een dubbele dosis licht binnen: je verbrandt aanzienlijk sneller.

Doordat het kouder is, merk je dit minder snel. Een eventueel briesje zal er zelfs voor zorgen dat je het überhaupt niet opmerkt. Dat kan gevaarlijk zijn; verbranding ligt op de loer.

Een ander effect is het feit dat deze straling van onderaf komt, en niet van boven. De onderkant van je gezicht krijgt normaliter nauwelijks direct zonlicht te verduren. Boven de sneeuw is dit dus wel het geval.

Tips tegen verbranden

Insmeren met zonnebrand-creme (met een hoge beschermingsfactor en water-bestendig) is een voor de hand liggend middel om je te beschermen tegen de zon. Maar vergeet ook je zonnebril niet: het menselijk oog is niet bestand tegen de grote hoeveelheid licht, maar insmeren is uiteraard geen optie.

Ook is het raadzaam om armen en benen bedekt te houden indien het weer het toe laat. Dit is een afweging tussen comfort (qua warmte) en bescherming.
Last but not least: vermijdt de hoogtepunten van de straling. Tussen grofweg 12 en 16 is de straling het sterkst. Daarvoor en daarna is de straling minder sterk, omdat de zon lager aan de hemel staat. Dit valt niet per se samen met het warmste moment van de dag, wat in de zomer vaak pas gemeten wordt tussen 16 en 18:30.

Indien mogelijk kun je de trip zo plannen dat je op het hoogtepunt van de dag niet op het hoogste punt van de dag bent, of op een gletsjer. Sowieso is dit laatste niet prettig: de bovenlaag wordt zacht en papperig, wat het lopen bemoeilijkt. Een tocht door een bebost gebied midden op de dag verkleint de kans op verbranding aanzienlijk.

Laat je verder niet “misleiden” door bewolking. Dunne sluierbewolking draagt vrijwel niets bij aan UV-filtering, en een gedeeltelijk bewolkte hemel kan zelfs zorgen voor méér straling dankzij de reflectie van de hoge wolken.

Samengevat:

Plan je trip wijs: vermijd sneeuwvelden in de middag en zoek bij voorkeur een bos
Smeer je in! Oók aan de onderkant van je gezicht
Draag een hoed of pet en zonnebril
Indien prettig: lange mouwen (dunne trui) en lange broek beschermen de ledematen

Laat een reactie achter